Οδύσσειες Σωμάτων – Μπαλάντα για τον Νίκο Κούνδουρο
“Για μένα το ανθρώπινο κορμί είναι το ωραιότερο σκηνικό… Αυτό το ξέσκισμα της σάρκας της ελληνικής με αφορά και δεν θέλω να το πετάξω από τη μνήμη μου. Έζησα πολλή Ελλάδα”.
Νίκος Κούνδουρος
Κλακέτα τέλους χθες για τα γυρίσματα του ντοκιμαντέρ “Οδύσσειες Σωμάτων-Μπαλάντα για τον Νίκο Κούνδουρο”. Ένας μήνας πέρασε απ’ όταν ξεκίνησε η περιπέτεια της δημιουργίας ενός πορτραίτου για τον σκηνοθέτη που σηματοδότησε τον μεταπολεμικό ελληνικό κινηματογράφο. Το εγχείρημα δύσκολο και κοπιαστικό, όμως τα δύσκολα είναι που αξίζουν. Αναμέτρηση λοιπόν με την πολύπλεκτη προσωπικότητα του Κούνδουρου και τέλος του πρώτου γύρου. Ο δεύτερος γύρος θα μας βρεί στο μοντάζ.
Γιάννης Σολδάτος
Όμως ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Η ιδέα ξεκίνησε από τον Γιάννη Σολδάτο. Το βιβλίο του “Οδύσσειες Σωμάτων στο έργο του Νίκου Κούνδουρου” εκδ.Αιγόκερως, είναι ένας θησαυρός εικόνων και πληροφοριών για το Κουνδουρικό έργο και ήρθε σαν φυσική κατάληξη το πέρασμα από το χαρτί στο σελιλόιντ. Ο Σολδάτος μου ζήτησε να αναλάβω την παραγωγή μιας και η πολύχρονη δημιουργική σχέση μας είναι δοκιμασμένη με αποκορύφωμα το βραβευμένο “Θανάσης Βέγγος: Ένας Άνθρωπος Παντός Καιρού” όπου είχα κάνει το μοντάζ. Φυσικά δέχτηκα και ριχθήκαμε στη περιπέτεια αναζήτησης χρηματοδοτικών πόρων. Η ιδέα βρήκε θερμή ανταπόκριση από το Κέντρο Κινηματογράφου, άλλωστε είναι ελάχιστες αν όχι ανύπαρκτες οι ταινίες που καταγράφουν τη μνήμη της ελληνικής κινηματογραφίας, και είναι ανεκτίμητη η αξία τους για τις μελλοντικές γενιές. Ο Σολδάτος κάλεσε τον Αντώνη Μποσκοΐτη, ήδη βραβευμένο για το θαυμάσιο “Ζωντανοί στο Κύτταρο-Σκηνές Ροκ” και λάτρη του έργου του Κούνδουρου να αναλάβει τη σκηνοθεσία.Ο Δημήτρης Θεοδωρόπουλος, μόνιμος συνεργάτης του Μποσκοΐτη, ανέλαβε τη δ/νση φωτογραφίας και το εγχείρημα ξεκίνησε.
Αντώνης Μποσκοΐτης
Ο Αντώνης Μποσκοΐτης, γνωστότερος και ως Bosko, κοινωνεί τις αγάπες και τα πάθη του στο http://bosko-hippydippy.blogspot.com/, ένα από τα πρώτα σε επισκεψιμότητα blog του ελληνικού διαδικτύου και επειδή “από Θεού άρχεσθε” ο Bosko την προηγουμένη της έναρξης των γυρισμάτων αναζήτησε την ευλογία του Ιερού Τέρατος και εις ανάμνησιν της συνεργασίας τους ποζάρησαν μαζί με ένα από τα γνωστά “βέβηλα” έργα του Νίκου Κούνδουρου, την Μαύρη Παναγία Βρεφοκρατούσα.
Μποσκοΐτης, Κούνδουρος και η Βρεφοκρατούσα
ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΓΥΡΙΣΜΑΤΟΣ
DOC. dur: 70′ 35mm( 16mm blow up)
film: Fuji Eterna 400 – Orwo b/w
Σκηνοθεσία: Αντώνης Μποσκοΐτης/Σενάριο:Αντώνης Μποσκοΐτης-Γιάννης Σολδάτος/Φωτογραφία:Δημήτρης Θεοδωρόπουλος/Μοντάζ:Μιχάλης Γαλανάκης/Μουσική:Ηλίας Λιούγκος/Ήχος:Μαρίνος Αθανασόπουλος/Δ/νση Παραγωγής:Ζωή Κανελλοπούλου/Σκηνογράφος-Ενδυματολόγος:Μιράντα Θεοδωρίδου/Μακιγιάζ:Ιωάννα Λυγίζου/β.οπερατέρ:Γιώργος Χρυσανθακόπουλος/ηλεκτρολόγος:Κώστας Μαργκάς/β.ηχολήπτης:Άρης Αθανασόπουλος/Εκτέλεση παραγωγής:Μιχάλης Γαλανάκης/Παραγωγή:Mediavox-Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου-Sklavis Film Lab.co
Ημέρα 1η Το όρντινο ήταν στις 10.30 στο γραφείο του Θόδωρου Αγγελόπουλου στα Εξάρχεια. Υπήρχε αγωνία απ΄όλους μέχρι να δωθεί η πρώτη κλακέτα. Ευτυχώς ο Τεό ήταν σε καλή διάθεση.
Θόδωρος Αγγελόπουλος
Θυμήθηκε την πρώτη προβολή του Δράκου σε αίθουσα της Αθήνας και μίλησε για τη συμβολή του Κούνδουρου στον ελληνικό κινηματογράφο γενικότερα! Σας παρακαλώ, κύριε Αγγελόπουλε, να είστε λιτός και περιεκτικός, γιατί το φιλμ θα τρέχει! Ξέρετε εσείς… του είπε ο Μποσκοΐτης κι αφού ο Τεό μας συνεχάρη για την τόλμη να τραβήξουμε ντοκιμαντέρ σε φιλμ, απάντησε χαμογελαστός: Ξέρω, μην ανησυχείτε…
Εγώ στον άχαρο ρόλο του παραγωγού έπρεπε να εγκαταλέιψω το γύρισμα για τη γραφειοκρατία του ΙΚΑ και να ετοιμάσω το set για τους επόμενους καλεσμένους στα κινηματογραφικά εργαστήρια του Σκλαβή.
Κυριάκος Κατζουράκης και οικογένεια Αθανασόπουλων επί τω έργω
Από το blog του Bosko αντιγράφω :…Κυριάκος Κατζουράκης, ζωγράφος και σκηνοθέτης! Αναφέρθηκε στην εικαστικότητα των ταινιών του Κούνδουρου ταυτίζοντας τη χρήση του μαύρου χρώματος στον Δράκο με τους ανθρώπους- σκιές του Κεσσανλή και τη λατρεία του Κούνδουρου για το γυναικείο σώμα με την ιδιαίτερη ποίηση του Εμπειρίκου.
Bosko και Παύλος Μάτεσις
( O Bosko σημειώνει: …Ο συγγραφέας Παύλος Μάτεσις ήταν ο τρίτος και τελευταίος για σήμερα καλλιτέχνης που μας μίλησε για τον Κούνδουρο! Με φοβερό χιούμορ, θυμήθηκε που τον είχε βάλει ο σκηνοθέτης να ζωγραφίσει το βυζί της Χαράς Αγγελούση σε διάλειμμα μάλιστα των γυρισμάτων του Vortex! Ακόμη, για τη γνωριμία τους στη δραματική σχολή, όταν εκείνος φοιτούσε και ο Κούνδουρος είχε περάσει από κει ψάχνοντας για ηθοποιούς!)
Ημέρα 2η Πρώτη μέρα γυρισμάτων στο Άσκηση Χώρος Τεχνών, το θέατρο που φιλοξενεί τις θεατρικές δημιουργίες του Περικλή Μουστάκη και που για τις ανάγκες της ταινίας μεταμορφώθηκε σε πλατώ. Σήμερα είναι καλεσμένοι μερικοί από τους σημαντικότερους ηθοποιούς που συνεργάστηκαν με τον Νίκο Κούνδουρο.
Ο Αντώνης γράφει σχετικά στο ημερολογιό του : …Κατά τις 8.30 χτύπησε το κινητό μου- στην άλλη άκρη της γραμμής, ο Νίκος Κούνδουρος από την Αίγινα: Μποσκοΐτη, κανόνισε να γυρίσεις καμιά αγιογραφία για πάρτη μου, θα σ’ την κόψω την ταινία! Δε θέλω κανείς να λέει πόσο τρανός και σπουδαίος ήταν ο Κούνδουρος, θέλω να πουν ότι ήμουν τυραννικός και δεσποτικός με τους ηθοποιούς! Μπορεί να βγει κανείς και να πει πόσο κακός ήταν ο Κούνδουρος; Αυτό θέλω και τίποτα άλλο! Μείνε ήσυχος, του απάντησα κι εγώ φανερά ικανοποιημένος, το ίδιο ακριβώς επιθυμώ κι εγώ, μακριά από τη λογική του “μια απ’ τα ίδια”! Ίσα- ίσα δηλαδή που το τηλεφώνημα αυτό του Νίκου με απελευθέρωσε και μένα ώστε να ζητήσω πολύ συγκεκριμένα πράγματα από τους ηθοποιούς των ταινιών του!
Λίγη πούδρα από τη μακιγιέζ Ιωάννα Λυγίζου στον Μάνο Βακούση
Πρώτος έφτασε ο Μάνος Βακούσης. Ως εύρημα, ο Αντώνης έστησε τον Βακούση δίπλα από μια οθόνη προβολής, στην οποία, όση ώρα βλέπαμε πλάνα του Μπάιρον, αυτός αναφερόταν στον Κούνδουρο με λόγια, όπως ακριβώς θα τα ήθελε κι εκείνος! Δηλαδή, έδωσε την εικόνα ενός ανθρώπου αυταρχικού, γεμάτου μίσος και οργή μέσα του, που μόνο ατυχία φέρνει στον εκάστοτε ηθοποιό που δουλεύει μαζί του!
Μάνος Βακούσης και Ζαχαρίας Ρόχας
Την ίδια εικόνα για τον Κούνδουρο έδωσε πάνω- κάτω και ο Ζαχαρίας υπό το δικό του πρίσμα: θυμήθηκε πώς τον κούρεψε άγρια με μία ψαλίδα ώστε να μοιάσει με τον Ηλία Βενέζη, σε σημείο που του είχε πληγιάσει το κεφάλι! Στο τέλος, ο σκηνοθέτης τα κατάφερε και ο ίδιος μπόρεσε να δώσει μια από τις καλύτερες ερμηνείες του!
Roll out, φώναξε ο Θεοδωρόπουλος, break μέχρι να αλλάξει το σασί!
Πέτρος Φυσσούν
Για την πρώτη περίοδο των ταινιών του Κούνδουρου, μας τίμησε με την παρουσία του ο Πέτρος Φυσσούν! Από τους πρωταγωνιστές των Παράνομων, μαζί με τον συχωρεμένο Τίτο Βανδή και τον Ανέστη Βλάχο, ο Φυσσούν χαρακτήρισε τον Κούνδουρο Κρητίκαρο- αγύριστο κεφάλι που του έβγαλε την Παναγία πάνω στα βράχια των Μετεώρων, ενώ σε κάποια φάση τον έβαλε για πλάκα να απειλήσει με το όπλο του ένα γκρουπ Γερμανών τουριστών που είχαν βρεθεί κατά τύχη για τουρισμό στον τόπο των γυρισμάτων!
(Αντιγράφω από το προσωπικό ημερολόγιο του Bosko:… γιατί ταυτίστηκα απόλυτα με την επιθυμία του Κούνδουρου να μην ακούγονται ωραιοποιήσεις των πραγμάτων και βαρετοί διθύραμβοι γύρω από το άτομο του, αλλά και γιατί αυτό ακριβώς έκαναν εντέλει οι ηθοποιοί του! Όταν πριν από λίγη ώρα, τον ενημέρωσα για την έκβαση του γυρίσματος, τα λόγια του με συγκίνησαν! Τα μεταφέρω ατόφια: Ξέρεις πως μια ζωή υπερασπίστηκα την ανθρώπινη ανεξαρτησία και την ανεξαρτησία του καλλιτέχνη. Γι’ αυτό, δε θέλω να νιώθεις δεσμευμένος απέναντι σε τίποτα. Έχε υπ’ όψη σου, όμως, ότι το ντοκιμαντέρ πρέπει να γίνει σα να έχω φύγει απ’ τη ζωή, όπως δηλαδή η ώρα αυτή πλησιάζει, παρ’ όλο που ακόμη είμαι εδώ! Μόνο τότε οι άνθρωποι μας θα νιώσουν κι αυτοί ανεξάρτητοι και θα καταθέσουν ελεύθερα την άποψη τους!)
Αγάπη Μανουρά και Bosko
Συγκινήθηκα όταν είδα την Αγάπη Μανουρά, έχουν περάσει 23χρόνια από το In memoriam του αδικοχαμένου φίλου μου Τάσου Κολιόπουλου. Ήταν η πρώτη ταινία μου σαν παραγωγός και πρωταγωνιστούσαν η Αγάπη Μανουρά και ο Χρήστος Σιμαρδάνης. Θα ψάξω τα αρχεία μου και σύντομα θα σας έχω κάτι από εκείνη την εποχή.
Φυσσούν-Μανουρά-Ρόχας ως "θεατές" των ταινιών τους.
Η Μανουρά- Έμμα του Bordello θυμήθηκε πώς σε μία σκηνή που παρακάλαγε έναν αξιωματούχο να την πηδήξει, ο Κούνδουρος την προέτρεψε να το κάνει σα να του ζητάει βόλτα στο…πάρκο! Επίσης, μάθαμε πώς όταν μια άλλη κοπέλα τόλμησε να παραπονεθεί στον σκηνοθέτη για τις κακές συνθήκες του γυρίσματος, εκείνος τη συμβούλευσε να το βουλώσει, καθ’ ότι μόνη της διάλεξε να κάνει το πιο αναξιοπρεπές επάγγελμα!
Η Μαρίζα Κωχ στο πλατώ
Σιγά να μην απουσίαζε από ταινία του Bosko η Μαρίζα Κωχ, πόσω μάλλον όταν αφενός ο Αντώνης γνώρισε τον Νίκο Κούνδουρο στα τραπεζώματα που τους έκανε στο σπίτι της και αφετέρου όταν η ίδια έχει μαζί του μια σταθερή φιλία ακριβώς 35 χρόνων! Η Μαρίζα αφηγήθηκε πώς ο Κούνδουρος υπήρξε μάρτυρας της εκτέλεσης του Γερμανού πατέρα της από τους Ες- Ες, όταν αποχωρούσαν από την Αθήνα, αλλά και το πώς πήγε να του καταστρέψει την ατμόσφαιρα του 1922!
Λίγοι γνωρίζουν ότι η Μαρίζα εμφανιζόταν σε μια σκηνή της ταινίας ως μοιρολογίστρα, μια σκηνή που ο Κούνδουρος πέταξε στο μοντάζ, όταν κατά τη δοκιμαστική προβολή που προηγήθηκε, κάποιος φώναξε Ρε παιδιά, η Κωχ δεν ειν’ αυτή; και όλη η αίθουσα έσκασε στα γέλια!
Για μιαν ακόμη φορά την παραδέχτηκα τη γλυκιά αγαπημένη Μαρίζα! Είναι η μόνη που δέχτηκε να την κινηματογραφήσουμε σήμερα πάνω στις ράγες του τράβελινγκ, ερχόμενη από το βάθος της αίθουσας, από γενικό σε κοντινό πλάνο, τραγουδώντας πριν την αφήγηση της μια στροφή του Σ’το’πα και σ’το ξαναλέω (το ήθελε ο Αντώνης για να το δέσει στο μοντάζ με τη λήψη του τραγουδιού από τα Τραγούδια της φωτιάς του Κούνδουρου)! Για γούρι, μάλιστα, είπε στη Μαρίζα να φορέσει το ίδιο υπέροχο φόρεμα που φορούσε και στη Φλέρυ και στο Κύτταρο!
Άκης Σακελλαρίου
Και ο Άκης Σακελλαρίου είναι παρών.Μόλις ο Άρης, ο Αθανασόπουλος τζούνιορ, φόρεσε στον Άκη το απαραίτητο μικροφωνάκι, εκείνος μίλησε για κάτι αρκετά πρωτότυπο: την εμμονή του Κούνδουρου με τα πλάνα προφίλ, αφού δε δίστασε να σταματήσει τη λήψη σε μια δύσκολη σκηνή του Μπάιρον, γιατί ένα…άλογο (ούτε καν δηλαδή κομπάρσος) έστρεψε στα πλάγια το κεφάλι του!
Ημέρα 3η Πρώτος καλεσμένος μας ο συνθέτης Νίκος Γκίνης που έχει γράψει τη μουσική στην τελευταία ταινία του Κούνδουρου, τους Φωτογράφους. Κάποιοι θα θυμούνται τους φανκο- πάνκηδες Νίκος Γκίνης & το Σύνδρομο καμιά τριανταριά χρόνια πριν! Ο Γκίνης αεικίνητος,ντυμένος στα λευκά, με την καφέ Gibson-ταυράκι, στο γήπεδο Ζωγράφου να ξεσηκώνει τα πλήθη.Άλλες εποχές!
Ο Μποσκοΐτης ήθελε να υπάρχει στο ντοκιμαντέρ η μαρτυρία του νεότερου μουσικοσυνθέτη που δούλεψε σε ταινία του Κούνδουρου, δεδομένων των ιστορικών και πασίγνωστων συνεργασιών του με τον Χατζιδάκι, τον Μαρκόπουλο, τον Μαμαγκάκη κλπ. Και μιας κι είχαμε ροκά καλλιτέχνη, σκέφτηκε να τον βάλει να μας τα λέει κομματάκι ανορθόδοξα, ξαπλωμένο δηλαδή στα καθίσματα της αίθουσας προβολής που φτιάξαμε!
Γιάννης Μπακογιαννόπουλος
Όχι, δεν σκηνοθετεί εδώ ο Μπακογιαννόπουλος, απλώς έπιασε κουβέντα με τον Θεοδωρόπουλο για ταινίες του ανεξάρτητου σουηδικού κινηματογράφου και πορώθηκε άσχημα! Να θυμηθούμε να στείλουμε του ανθρώπου ένα dvd με το Κύτταρο που το’ χε δει και του άρεσε και το ήθελε, αλλά εγώ μεσ’ στον πανικό των γυρισμάτων, το ξέχασα τελείως…
Λιζέτα Νικολάου
Όλα τα λεφτά, εν συνεχεία, η Λιζέτα Νικολάου, η οποία εκλήθη να μιλήσει για τη μεγάλη συναυλία της Μεταπολίτευσης που γέννησε τα Τραγούδια της Φωτιάς του Κούνδουρου! Αφού διακόψαμε τρεις- τέσσερις φορές τη λήψη, λόγω του άγχους της ερμηνεύτριας μπροστά στο φακό (κι ενόσω εγώ κόντευα να πάθω εγκεφαλικό, νιώθοντας το φιλμ να τρέχει άσκοπα), στο τέλος “λύθηκε” και μας τραγούδησε και μια στροφή από τα Μαλαματένια λόγια του Γιάννη Μαρκόπουλου και του Μάνου Ελευθερίου! Ήταν το τραγούδι, του οποίου είχε ξεχάσει τα λόγια του κατά το γύρισμα του κουνδουρικού ντοκιμαντέρ κι έτσι ο σκηνοθέτης την έκοψε στο μοντάζ! Να το πω τώρα; ρώτησε όλο αθωότητα στο φακό της μηχανής η Νικολάου! Κι άρχισε να τραγουδάει a capella! Σκηνή cult ανθολογίας!
Οδύσσεια βλεμμάτων
Ημέρα 4η Η “μεγάλη ημέρα” έφτασε. Ο Νίκος Κούνδουρος θα είναι στο πλατώ. Κούνδουρος λοιπόν, ο “κινηματογραφιστής των οραμάτων της Αριστεράς” που διαψεύδει τις διατεταγμένες ελπίδες των ταγών της, Κούνδουρος γεννήτορας και σημείο αναφοράς ενός νέου κινηματογράφου, εικαστικής και όχι θεατρικής έμφασης, Κούνδουρος θεσμικός πατέρας-Κρόνος, εφυολόγος αντιεξουσιαστής και χαΐδεμένο παιδί των προβολέων της δημοσιότητας, εραστής του παράδοξου, εραστής του εαυτού του και κατ’ ουσίαν “αρχιτέκτων σωμάτων.”
Η αρχική ιδέα για το σημερινό γύρισμα ήταν ο Κούνδουρος να ζωγραφίζει τους τίτλους της ταινίας σε γυμνά γυναικεία σώματα, όμως ένα τηλεφώνημα νωρίς το πρωί στον Αντώνη τα ανέτρεψε όλα. “Οι κοπέλες θα υποδηθούν τις πόρνες” ήταν η εντολή του Κούνδουρου“…θα είναι σαν γύρισμα της νέας μου ταινίας που θα λέγεται Εφιάλτης“. Και ο εφιάλτης του παραγωγού ξεκίνησε. Δύο κάμερες και τα σασί να φορτώνονται το ένα μετά το άλλο.
Σβετλάνα, Ρούσσια! Εγκώ έκχασα πολλά ρούβλι, τώρα πουτάνα, γκαμήσι! έβαλε την κοπέλα να λέει κι εμείς κινηματογραφούσαμε τα πάντα: τη διδασκαλία του στους ηθοποιούς, την οργή του, το κέφι του, τη ζωντάνια του! Μάλιστα, όταν σε μια στιγμή συνειδητοποίησε ό,τι ο φακός πιο πολύ στρεφόταν στο πρόσωπο του, είπε το εκπληκτικό: Κούνδουρος, Κρήτη, στ’ αρχίδια μου! παραφράζοντας τα λόγια του σεναρίου του που είχαν αποστηθίσει επί τόπου οι κοπέλες!
Γιώργος Βέλτσος, συνσεναριογράφος του "Μπορντέλο"
Το κερασάκι στην σουρεάλ τούρτα ήταν η μαρτυρία του Γιώργου Βέλτσου, παρουσία του Κούνδουρου! Τι είπε σήμερα ο άνθρωπος, κανονική διάλεξη έδωσε! Πάντως εμείς τραβήξαμε και τον Κούνδουρο να πετάγεται και να λέει, την ώρα που ο Βέλτσος μεγαλουργούσε, Τον ακούτε, κύριοι; θα σας δυσκολέψει, δεν έχουμε μεταφραστή εδώ σήμερα! Μία ακόμη φοβερή ιστορία που ήθελα από τον Κούνδουρο ήταν για το πως πήγε να καταστραφεί η χρηματοδότηση της Μαγικής Πόλης από τη μεγαλοαστή μάνα της σεναριογράφου, Μαργαρίτας Λυμπεράκη! Είχαν πάει να τη βρουν μαζί με τον Μάνο Χατζιδάκι στου Zonars να την ψήσουν να δώσει χρήματα για την ταινία! Κι εκεί που το κλίμα είχε φτιαχτεί κι η συντηρητική μαμά της Λυμπεράκη πήρε στα σοβαρά τους νεαρούς καλλιτέχνες Κούνδουρο και Χατζιδάκι, ξαφνικά όρμηξε μέσα ένας μπρουτάλ τύπος γκαρίζοντας: Εγώ είμαι, ρε Κούνδουρε, με θυμάσαι; ο Βασίλης από τη Μακρόνησο που γάμησα τον πιτσιρικά μεσ’ στη σκηνή και με στείλανε στο σύρμα! Ο μεν Κούνδουρος πάγωσε, ο δε Χατζιδάκις είχε πάει κάπου να κρυφτεί από τα γέλια! Τελικά- σύμφωνα με τον Κούνδουρο- η κυρία Λυμπεράκη επιχορήγησε την ταινία του νεαρού σκηνοθέτη και το σενάριο της κόρης της, καθώς μάλλον δεν είχε ακούσει ποτέ στη ζωή της τη λέξη γάμησα!
Αντιγόνη Αμανίτου και Νίκος Κούνδουρος
Κατά το απόγευμα και λίγο πριν ο Κούνδουρος φύγει από το γύρισμα, πέρασε για να δώσει τη μαρτυρία της η Αντιγόνη Αμανίτου, πρωταγωνίστρια στο 1922 και το Bordello του. Θυμήθηκε πώς όταν ο σκηνοθέτης ήθελε τη Μαρίνα Βλαντί στο Bordello, δεν άκουγε κανέναν σχετικά με το ό,τι είχαν περάσει 30 χρόνια από τότε που έπαιζε στις ταινίες του Γκοντάρ και σίγουρα η συγκεκριμένη ηθοποιός δε θα ήταν όπως τότε. Για να μην μακρηγορώ, η αφήγηση της Αμανίτου τελείωσε με τη συνάντηση της με τη Βλαντί κάποιο βράδυ, όταν η διεθνής ηθοποιός εκλήθη στην πρεμιέρα του Bordello και έγινε ράκος, συνειδητοποιώντας ό,τι ο Κούνδουρος την είχε αφήσει στο μοντάζ μόλις τρία λεπτά μέσα στην ταινία! Θα τον σκοτώσω, πες του! ούρλιαζε η Βλαντί στην Αμανίτου, σκνίπα στο μεθύσι, παραπατώντας μεσ’ στην πλατεία Κολωνακίου!
Πρέπει από καρδιάς να ευχαριστήσω για τη δημιουργική συμμετοχή τους στο γύρισμα την ηθοποιό Μαρία Δρακοπούλου και τις “δόκιμες” Αγγελική Πομώνη-Μαραθιά, Έλενα Μεντζέλου, Λένα Τσιλιχράνου, Στέλλα Ζινευράκη, Άννα Μπαξεβάνη, Αγγελική Χριστοπούλου, Μαρκέλλα Στάμου, Αγγελική Σεπέτη, που με την υπομονή, την καλή διάθεση και το ταλέντο τους βοήθησαν στην επιτυχημένη έκβαση του γυρίσματος. Επίσης σας υπόσχομαι σύντομα ένα αφιέρωμα στις υπέροχες φωτογραφίες του Γιάννη Δρακουλίδη που με ενθουσίασε με την καλλιτεχνική ματιά του.
Ημέρα 5η ( Από το ημερολόγιο του Bosko : …Ξεκινήσαμε στις έντεκα το πρωί με την άφιξη στο πλατό του ζωγράφου Αλέκου Φασιανού. Μεγάλη τιμή, αφού για όσους δε γνωρίζουν, ο Φασιανός δε μιλάει ποτέ μπροστά στο φακό σε άλλο χώρο πλην του ατελιέ του! Όχι απλά ήρθε κεφάτος ο Φασιανός, αλλά έστησε και μόνος τον φωτισμό του, γεγονός που προκάλεσε πολύ θετική έκπληξη στον οπερατέρ της ταινίας! Το ό,τι ένας ζωγράφος διαμετρήματος Φασιανού θα ήξερε τα του φωτισμού του, ήταν κάτι αναμενόμενο, αυτό όμως που μας άρεσε ήταν η όλη διάθεση του στο γύρισμα ώστε να το κάνει! Όταν κατάλαβε ό,τι έχει πέσει και σε μανιακό συλλέκτη και φιλότεχνο, είχε τη γλυκύτητα να ζωγραφίσει και να μου αφιερώσει ένα σκίτσο του! )
Πολύ όμορφη η τοποθέτηση του Φασιανού στις Μικρές Αφροδίτες του Κούνδουρου, χαρακτήρισε Θεόκριτο τον σκηνοθέτη για τη δουλειά του στην εν λόγω ταινία! Στο τέλος, πρόθυμα δέχτηκε να φωτογραφηθεί με την κινηματογραφική μηχανή, μιας και κάτι που επίσης δε γνωρίζει πολύς κόσμος είναι ό,τι κι ο ίδιος κάποτε, στις αρχές της δεκαετίας του ΄60, είχε γυρίσει κάποια φιλμάκια! Θα είναι φωτογραφία ανθολογίας! σχολίασε ο Φασιανός τη φωτογραφία αυτή και μάλλον καλά το είπε!
Ο Αλέκος Φασιανός και η ΑΑΤΟΝ XTR 16mm
Τέλος, δεν έχω κανένα πρόβλημα να δημοσιοποιήσω από δω την άκρως τιμητική πρόταση του Αλέκου Φασιανού να σχεδιάσει την αφίσα της ταινίας, όταν με το καλό ετοιμαστεί για το φεστιβάλ κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης! Εντυπωσιάστηκα από την προσωπικότητα του Φασιανού και σύντομα θα σας έχω περισσότερα γι’ αυτόν.
Ιάκωβος Καμπανέλλης
O Bosko συνεχίζει την αφηγησή του: …Επόμενος καλεσμένος μας ο συγγραφέας της Αυλής των θαυμάτων, ο Ιάκωβος Καμπανέλλης! Θεοδωράκης- Μαουτχάουζεν, Χατζιδάκις- Παραμύθι χωρίς όνομα, ακόμη και το δικό του σουρεαλιστικό φιλμ Το κανόνι και τ’ αηδόνι ήταν πράγματα που τριγύριζαν στο κεφάλι μου, απλώς κοιτώντας τον με το κομψό βρετανικού κυνηγετικού στυλ σακάκι του! Ή εγώ παραείμαι συναισθηματικός με τέτοιους ανθρώπους ή ζω σε άλλη εποχή… Θα έπρεπε λόγω ηλικίας τουλάχιστον, αντί να σας περιμένω εγώ, να με περιμένατε εσείς! μου έκανε την παρατήρηση ο Καμπανέλλης και ορθώς έπραξε, εφόσον έπρεπε να πεταχτώ στα παρακείμενα γραφεία του Διφώνου κι έστησα το συνεργείο μου για ένα τέταρτο περίπου! Στη μαρτυρία του υπήρξε λιτός και συγκινητικός, αναφερόμενος στη συγγραφή του σεναρίου του Δράκου, αλλά και στο γιατί δε συνέχισε τη συνεργασία με τον αγαπημένο του φίλο, Νίκο Κούνδουρο! Προτού αποχωρήσει από το πλατό, ο Καμπανέλλης συνάντησε και τον επόμενο καλεσμένο μας και φίλο του, τον μεταφραστή, φιλόλογο, στιχουργό και κριτικό Κώστα Γεωργουσόπουλο!
Γεωργουσόπουλος-Καμπανέλλης
Απίστευτος ο Γεωργουσόπουλος! Πείτε μου πόσο θέλετε να μιλήσω, διότι δεν μου αρέσει να πετιούνται μετά τα λεγόμενα μου, μου είπε αυστηρά! Δύο λεπτά, του απάντησα! Και ακριβώς μέσα σε δύο λεπτά, δίχως να διαβάζει κανένα κείμενο, εξήγησε σε τέλεια ελληνικά για ποιο λόγο χαρακτήρισε κάποτε τα Τραγούδια της φωτιάς του Κούνδουρου εθνική κιβωτό!
Βασίλης Βασιλικός
Μεγάλος χιουμορίστας μας φανερώθηκε ο συγγραφέας Βασίλης Βασιλικός! Αφηγήθηκε μια τρομερή ιστορία όταν τον φιλοξένησε κάποια στιγμή στο σπίτι του ο Κούνδουρος μαζί με ένα γαϊδούρι που έτρωγε πάντα τη μία απ’ τις δύο κάλτσες του! Μάλιστα, ήταν τόσο χιουμορίστας ο Βασιλικός, ώστε διασκέδασε με την ιδέα να δώσει στον Αντώνη έστω και λίγο το χαρακτηριστικό ραφινάτο καπέλο του για την κάτωθι φωτογραφία!
Αυτός που δε μπόρεσε να συγκρατήσει τα δάκρυα του στη δική του αφήγηση για τον Κούνδουρο ήταν ο Νίκος Καβουκίδης, διευθυντής φωτογραφίας σε όλες τις ταινίες του από τη Μεταπολίτευση και μετά. Χρειαζόταν η μαρτυρία του τελευταίου οπερατέρ του Κούνδουρου, μιλώντας στο φακό για την ισχυρή εικαστική άποψη του σκηνοθέτη ή για τη χρήση της μηχανής στο χέρι στο 1922 του! Εξ ου και η λήψη της αφήγησης του Καβουκίδη έγινε από τον Θεοδωρόπουλο με τη μηχανή στο χέρι και πάνω στο καρέλο του τράβελινγκ! Στη φωτογραφία, ο ηχολήπτης Μαρίνος Αθανασόπουλος με τους δύο διευθυντές φωτογραφίας, τον Καβουκίδη του Κούνδουρου και τον Θεοδωρόπουλο του bosko!
Ημέρα 6η-7η Με καταγραφή ατέλειωτου υλικού από τα αρχεία του Κούνδουρου και του Σολδάτου κύλησαν αυτές οι δύο μέρες. Το φωτογραφικό δείγμα που σας παραθέτω μιλάει από μόνο του.
Κήρυξ Χανίων 23.11.1945
Πατρίτσια Μπίνι και Κούνδουρος, το 1958, στον Στρυμώνα, γυρίζοντας "Το Ποτάμι"
Ο Φαίδων Γεωργίτσης στο "Ο θάνατος ενός αγγέλου" που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ.
Από τα γυρίσματα της ανολοκλήρωτης ταινίας που βασίστηκε στο αφήγημα του Βασιλικού "Το αγγέλιασμα"
Ρίκα Διαλυνά σε δοκιμαστικό για το "Διάλογοι εταιρών" που δε γυρίστηκε ποτέ
Έλενα Ναθαναήλ σε δοκιμαστικό για την ίδια ταινία που θα ήταν βασισμένη στο έργο του Λουκιανού
Ημέρα 8η
Σήμερα μας επισκέφτηκε η ζωντανή μνήμη του ελληνικού κινηματογράφου.
Ο Τάσος Ζωγράφος και οι τιράντες του
Ο σκηνογράφος Τάσος Ζωγράφος. Τον βλέπετε εδώ, εξαιρετικά στυλάτο 83χρονο έφηβο με το σκουλαρικάκι του και τα μαύρα γυαλιά του, να επιδεικνύει τις α λα Duke Ellington τιράντες του!Τα δύσκολα χρόνια στη Μακρόνησο, η μπουνιά που έριξε ο Κούνδουρος σε έναν αξιωματικό, οι πείνες που πέρασαν παρέα με τον Θανάση Βέγγο, αλλά και μια…πιπεράτη ιστορία από τα γυρίσματα του Δράκου με ήρωες τον Κούνδουρο, τη Μαργαρίτα Παπαγεωργίου και τον Ντίνο Ηλιόπουλο! Αυτά ήταν τα κυριότερα μέρη από την αφήγηση του σημαντικού εικαστικού που συνεργάστηκε με τον Κούνδουρο σε ταινίες σαν τον Δράκο, τους Παράνομους και τα Τραγούδια της Φωτιάς!
Το γύρισμα συνεχίστηκε με τον Λευτέρη Ξανθόπουλο.Κρατάω το σχόλιο του Λευτέρη ότι σε όλες τις ταινίες του Κούνδουρου, από τη Μαγική Πόλη μέχρι τους Φωτογράφους, οι ήρωες του φοράνε μια μάσκα και οδηγούνται στην αποσύνθεση και στην αυτοκαταστροφή.
Επίσης στενή σχέση με τον Κούνδουρο είχε από τη δεκαετία του 1950 ο σκηνοθέτης Γιώργος Ζερβουλάκος, φίλος του και βοηθός του. Ο ίδιος ο Κούνδουρος ζήτησε τη συμμετοχή του Ζερβουλάκου στην ταινία, γνωρίζοντας ένα ποιητικό κείμενο που είχε γράψει γι’ αυτόν. Και πραγματικά, το κείμενο που μας διάβασε ο Ζερβουλάκος ξεκινούσε με μιαν αναφορά στον Κωνσταντίνο Καβάφη για να καταλήξει στη Μαγική Πόλη, το σκηνοθετικό ντεμπούτο του Κούνδουρου, περνώντας ενδιάμεσα από τη νεορεαλιστική γειτονική Ιταλία και τον Κλέφτη Ποδηλάτων!
Ο Ηλίας Λιούγκος και το "παρ' ολίγον" εξώφυλλο του Μεγάλου Ερωτικού
Ακολούθως, ο ερμηνευτής και συνθέτης Ηλίας Λιούγκος εκλήθη να μας μιλήσει για το έργο του Κούνδουρου που επρόκειτο να κοσμήσει τον Μεγάλο Ερωτικό του Μάνου Χατζιδάκι! Ούτως ή άλλως, ο Λιούγκος πρέπει να ετοιμάζεται, διότι θα γράψει τη μουσική και ένα τραγούδι για τους τίτλους τέλους του ντοκιμαντέρ και υποτίθεται ότι ο παραγωγός (της δισκογραφικής, όχι της ταινίας) πιέζει για την έκδοση του soundtrack!
Ημέρα 9η
Νίκος Μαμαγκάκης
16.οο μας υποδέχεται ο Νίκος Μαμαγκάκης. Ευδιάθετος και χιουμορίστας μας άνοιξε το σπίτι του και μας μίλησε για τις συνεργασίες του με τον σταυροσύντεκτο του, Κούνδουρο, καθώς και για τα εξώφυλλα των δίσκων του, που φιλοτέχνησε ο σκηνοθέτης. Τον φτιάξαμε, βέβαια, κι εμείς, αφενός ο Θεοδωρόπουλος που του θύμισε τη δουλειά του για τον Βέρνερ Χέρτζογκ, αφετέρου ο Αντώνης που φάνηκε ενημερωμένος πάνω στο σύνολο των δισκογραφικών του επανεκδόσεων από το label ιδαία.
Η Ντόρα Μπακοπούλου στο πιάνο
Το ίδιο ευδιάθετη, αν και αγχωμένη με το δικό της κομμάτι μεσ’ στην ταινία, ήταν στη συνέχεια η αγαπημένη Ντόρα Μπακοπούλου. Φτάνοντας έξω από το σπίτι της και μέχρι να παρκάρουμε τα αυτοκίνητα, την ακούγαμε από τον πέμπτο όροφο να παίζει τη Σούστα από το Για μια μικρή λευκή αχιβάδα του Μάνου Χατζιδάκι! Η Σούστα, το τελευταίο κομμάτι απ’ αυτό το αριστουργηματικό πιανιστικό έργο του Χατζιδάκι, αφιερωμένο στον Κούνδουρο, αποτέλεσε την επιλογή της Μπακοπούλου προς κινηματογράφηση! Έγιναν συνολικά δύο λήψεις του κομματιού και αμέσως μετά η σπουδαία καλλιτέχνιδα μας αφηγήθηκε πώς επρόκειτο να παίξει στη Μαγική Πόλη, το ΄54, κάτι που τελικά δε συνέβη, κατόπιν…απαγόρευσης ή υπερπροστατευτικής στάσης του Χατζιδάκι απέναντι της!
Μένης Κουμανταρέας
Ο Μποσκοΐτης ήθελεπολύ να υπάρχει μέσα στο ντοκιμαντέρ και η μαρτυρία- παρουσία του συγγραφέα Μένη Κουμανταρέα, γνωρίζοντας τη μεγάλη κοινή φιλία τους με τον Χατζιδάκι και τον Κούνδουρο από τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1950. Είχε πολλά να πει ο Κουμανταρέας με την αργή και σοβαρή εκφορά του λόγου του. Θυμήθηκε το πέρασμα του από ένα γύρισμα του Δράκου, την ώρα που η Παπαγεωργίου τραγουδούσε τον Ιλισσό του Χατζιδάκι και ο Κούνδουρος παρότρυνε τους κομπάρσους- πελάτες του καμπαρέ να καπνίζουν αρρημανίως ώστε να πετύχει την επιθυμητή decadence ατμόσφαιρα! Εκτός βέβαια από τη γνωριμία του με τον σκηνοθέτη, ο Κουμανταρέας αναφέρθηκε και στον εικαστικό Κούνδουρο, στο κλασικό πλέον εξώφυλλο που του έφτιαξε για τα Μηχανάκια του, την πρώτη του εμφάνιση στην ελληνική πεζογραφία το ΄62!
Αντρέας Παγουλάτος
Τελευταίος ομιλητής ο Αντρέας Παγουλάτος εστίασε με την έγκυρη κριτική του άποψη στο Ποτάμι, σε μια μεγάλη συζήτηση μεταξύ Γάλλων διανοουμένων που είχε πυροδοτήσει η πρώτη επίσημη παρουσίαση του Vortex στο Παρίσι, όπως και σε μια σκηνή…rock με πρωταγωνιστή έναν τουμπίστα μουσικό, που χαρακτήρισε την εν λόγω προβολή.
ΓΥΡΙΣΜΑ ΤΕΛΟΣ και ολοταχώς στη διαδικασία του μοντάζ.
ΟΙ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
The Bosko Family
Δ/νση Φωτογραφίας Δημήτρης Θεοδωρόπουλος
Δημήτρης Θεοδωρόπουλος, διευθυντής φωτογραφίας και Επίκουρος Καθηγητής στο Τμήμα Εικονοληπτών της Σχολής Κινηματογράφου του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Το πέμπτο ντοκιμαντέρ που κάνει μαζί με τον Μποσκοΐτη μέσα σε εννιά χρόνια, από το 2000 που γνωριστήκανε (λέω πέμπτο, καθώς συνυπολογίζω κι αυτό για τον Damo Suzuki).
Ο Θεοδωρόπουλος υπογράφει φέτος τρείς μεγάλου μήκους ταινίες και στο βιογραφικό του βρίσκονται δεκάδες σημαντικές μικρού μήκους και ντοκιμαντέρ. Με τον Δημήτρη γνωρίστηκα πριν από 9 χρόνια όταν συνεργαστήκαμε, εγώ από τη θέση του σκηνοθέτη, σε εταιρικά βίντεο και από τότε με τιμά με τη φιλία του. Για το μέλλον ετοιμάζουμε πολλά και σημαντικά!
Μακιγιάζ Ιωάννα Λυγίζου
Ιωάννα Λυγίζου (μακιγιάζ) και Μιράντα Θεοδωρίδου (σκηνογραφική- ενδυματολογική επιμέλεια). Με τη μεν Ιωάννα ,ο Αντώνης έχει δουλέψει στο βιντεάκι διαμαρτυρίας για τις νεοκλασικές πολυκατοικίες στην Αρεοπαγίτου και στη σειρά με την ιστορία του λαϊκού ελληνικού τραγουδιού. Με τη δε Μιράντα συνεργάστηκαν μια χαρά στο Ζωντανοί στο Κύτταρο- Σκηνές Ροκ, σε βιντεοκλίπ και σ’ ένα σωρό άλλες δουλειές. Αγαπημένη φίλη του Αντώνη, ζητάει πάντα την καλλιτεχνική συμβολή της τα τελευταία χρόνια! Σημειωτέον ό,τι η Μιράντα έχει τιμηθεί με το Κρατικό Βραβείο Ποιότητας του ΥΠΠΟ για τη δουλειά της στα κοστούμια της Αλεξάνδρειας της Μαρίας Ηλιού!
Μαρίνος Αθανασόπουλος
Μαρίνος Αθανασόπουλος, ένας από τους σημαντικότερους ηχολήπτες του ελληνικού κινηματογράφου, μια ιστορία ολόκληρη από μόνος του! Τελευταία ταινία, της οποίας υπέγραψε τον ήχο, ήταν η Σκόνη του Χρόνου του Θόδωρου Αγγελόπουλου! Σε πόσες ταινίες δεν έχει δουλέψει ο Μαρίνος; Τιμή μου που πάντα δέχεται με προθυμία τη θέση του ηχολήπτη και στις δικές μου! Τελευταία, θέλει να ψήσει τον Μποσκοΐτη να κάνει ντοκιμαντέρ τους…Νοστράδαμος, αν κι αυτός του εξηγεί ό,τι η ιστορία του ελληνικού rock τελείωσε με το Ζωντανοί στο Κύτταρο!
β. οπερατέρ Γιώργος Χρυσανθακόπουλος
Κώστας Μαργκάς
Γιώργος Χρυσανθακόπουλος, σταθερός βοηθός του Θεοδωρόπουλου στην κάμερα! Πρώτη συνεργασία με τον Μποσκοΐτη ήταν το 2001 στο ντοκιμαντέρ για τη Φλέρυ Νταντωνάκη και ακολούθησαν επίσης πολλές άλλες δουλειές!
Κώστας Μαργκάς χρέη ηλεκτρολόγου. Γιός του δ/ντη φωτογραφίας Θόδωρου Μαργκά που από το 1993, όταν και δουλέψαμε μαζί σε παραγωγές της Άνωσης τον έχω χάσει. ΄Εμαθα οτι ζει και ευτυχεί στο Πήλιο. Όσο για τον Κώστα υποκλίνομαι στην υπευθυνότητα με την οποία αντιμετωπίζει τη δουλειά του.
Ο Βασίλειος Γαλουτζής, στη θέση του βοηθού σκηνοθέτη και σκριπτ τα πήγε περίφημα αν και είχε άγχος για τους μαρκαδόρους που θα χρησιμοποιούσε στην κλακέτα. Μετά από αναρίθμητες δοκιμές κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι ανεξίτιλοι μαρκαδόροι είναι αυτοί που σβύνουν ευκολότερα!
Βασίλειος Γαλουτζής
Δ/νση παραγωγής Ζωή-Μαρία Κανελλοπούλου
Ζωή Κανελλοπούλου στη διεύθυνση παραγωγής. Ανεκτίμητη ησυμβολή της στο ντοκιμαντέρ, η συνεργασία μας κρατάει χρόνια και αριθμεί πάνω από 20 οπτικοακουστικές παραγωγές. Είναι ο μόνος άνθρωπος που ευχαριστιέμαι να με βρίζει μια και πάντα έχει δίκιο.
Αλέξης Καπιδάκης
O επί πτυχείω Αλέξης Καπιδάκης (είναι και σύντεκνος), έκανε χρέη β’ βοηθού οπερατέρ, δούλεψε σκληρά και διακριτικά.
Η "Καλή Νερά'ι'δα"
Τέλος η “καλή Νερά’ι’δα” που με διακριτικότητα έφτιαξε καφέδες, σκούπισε, καθάρισε, και που τώρα μπορώ να αποκαλύψω ότι χρηματοδότησε ένα μέρος των γυρισμάτων. Της οφείλουμε πολλά!
Εδώ πρέπει να ευχαριστήσω τον Γιώργο Πεφάνη, την Βάσω Κυριαζή και την Έφη Βενιανάκη που πάντα πρόθυμα στηρίζουν τις παραγωγές της Mediavox και με τιμούν με τη μακροχρόνια φιλία τους.
Έφη Βενιανάκη και Γιώργος Πεφάνης στο πλατώ
Σας θυμίζω ότι μπορείτε να παρακολουθήσετε την εξέλιξη της ταινίας, μαζί με άλλα πολλά και ενδιαφέροντα, και στο blog του Αντώνη Μποσκοΐτη “ΑΣΜΑΤΑ και ΜΙΑΣΜΑΤΑ” http://bosko-hippydippy.blogspot.com/
Σας ασπάζομαι και σας χαιρετώ!
¤ Οι φωτογραφίες του άρθρου είναι των Γιάννη Δρακουλίδη, Αντώνη Μποσκοΐτη, Δημήτρη Θεοδωρόπουλου και Μιχάλη Γαλανάκη.
